I. CHARAKTERYSTYKA JEZIORA LUBIE

 

 

1. Położenie geograficzne

 

Jezioro Lubie położone jest na Pojezierzu Łagowskim   zajmującym   północno-wschodnią   część   Pojezierza  Lubuskiego   wchodzącego    w   skład   Pojezierza   Południowo Bałtyckiego. W  układzie  dziesiętnego  podziału fizyczno geograficznego Polski Pojezierze Łagowskie znajduje się pod numerem 315,42 [Kondracki, 1988]. Specyficzną    cechą    Pojezierza    Lubuskiego jest jego położenie  w  granicach zasięgu ostatniego zlodowacenia , z czego wynikają dla regionu konsekwencje   geomorfologiczne,   hydrograficzne   i glebowe.  Położenie jeziora przedstawiono  na rysunku nr 1 i w tabeli nr 1. Pojezierze  Lubuskie  (  Brandenbursko  - Lubuskie) cechuje występowanie   wysokich   cokołów gdzie wzniesienia przekraczają miejscami 200 m n.p.m.,   zbudowanych  z  zaburzonych glacjotektonicznie   warstw czwartorzędowych i trzeciorzędowych,   przedzielonych równinami  sandrowymi.  Głębokie  rynny  polodowcowe wypełniają  jeziora.  Dla zespołów roślinnych pojezierza charakterystyczne jest występowanie kompleksów lasów bukowych. Na  Pojezierzu  Łagowskim najwyższym  wzniesieniem  jest  szczyt  Bukowca  (227 m n.p.m.). Występują tu zaburzone pod naciskiem lodowca  osady  trzeciorzędowe  zawierające  pokłady  węgla  brunatnego. Powierzchnia całego mezoregionu wynosi  1989 km2. Jezioro Lubie położone jest 350 - 650 m na południowy wschód od wsi Nowa Wioska w gminie Lubrza. Dojazd do zachodnich brzegów zbiornika jest możliwy drogą gruntową, od strony wsi Nowa Wioska. Jezioro Lubie znajduje się we wschodnim odgałęzieniu rynny polodowcowej niesulicko - jordanowskiej [Żynda 1976]. Jezioro powstało u schyłku ery lodowcowej, w okresie zlodowacenia bałtyckiego, na skutek erozji subglacjalnej wód roztopowych a następnie wytopienia się bryły martwego lodu.

 

 

2.- Morfometria

 

 

Jezioro Lubie posiada powierzchnię 28,4 ha. Jezioro jest głębokie - głębokość maksymalna wynosi 35 m a średnia 13 m. W dnie występuje kilka lokalnych głęboczków, z których najgłębszy znajduje się w strefie centralnej misy jeziora. Maksymalna głebokość usytuowana jest w.. Linia jeziora określona izobatą 12,5 m ma kierunek północ południe i jest zgodna z kierunkiem rynny  polodowcowej niesulicko-jordanowskiej. Część wschodnia i zachodnia jeziora posiada abrazyjne przybrzeże. Pas wahań powierzchni lustra wody jest krótki, wynosi około 2 m. Przybrzeżna ławica jest piaszczystai i krótka, posiada stromy stok przechodzący w głęboczek. W północnej części ławica przybrzeżna jest szeroka o łagodnym zejściu w kierunku głęboczka. Rozwój linii brzegowej jest niewielki. Misa jeziora jest zwarta. Blisko 90 % linii brzegowej ma charakter klifowy, głównie od strony wschodniej i południowo wschodniej, gdyż tu jezioro przylega do krawędzi rynny polodowcowej. Różnice wysokości między lustrem wody w jeziorze a wysoczyzną wynoszą 24 - 56 m (70,1 m n.p.p. - 126,0 m n.p.m.). Wysoczyzna jest silnie porozcinana przez dolinki erozyjne. Bagniste brzegi jeziora występują tylko od strony odpływu. Według obserwacji poczynionych na filarach mostu na kanale odpływowym w odległości 280 m od jeziora whania lustra wody wynoszą 0,8 m [Zięba, 1970]. Dane morfometryczne jeziora przedstawia tabela nr 2 i tabela nr 3.Plan batymetryczny jeziora i kartę batymetryczną opracowane przez Instytut Rybactwa Śródlądowego  przedstawiono w załączniku nr 1 i w załączniku nr 2.

 

3. - Roślinność

 

Roślinność wynurzona w jeziorze ze względu na jego znaczną głębokość,0 jest słabo rozwinięta,. Pas roślinności jest nieciągły i zajmuje ok. 50 % linii brzegowej. Szerokość pasa roślinności wynosi przecietnie  2 m, a wyjątkowo ( w części północnej) 20 m. W pasie helofitów występują:  trzcina pospolita (Phragmites communis) i oczeret jeziorny (Schoenoplectus lacustris). Pas nimfeid występuje głównie w części północnej i reprezentowany jest przede wszystkim przez grzybienie białe (Nymphaea alba).  W zatoce południowo zachodniej napotyka się skupiska osoki aleosowatej (Stratiotes aloidesi) nieliczne skupiska grążela żółtego (Nuphar luteum) . Roślinność w jeziorze występuje do głębokości 7 m. Elodeidy występują na stokach ławic gdzie równomiernie rozłożony jest pas rdestnicy połyskującej (Potamogeton lucens), której towarzyszy rogatek (Ceratophyllum sp.). Isoetidy reprezentowane są przez kryniczniki (Nitella sp., Nitellopsis sp.) i moczarkę kanadyjską (Elodeetum canadensis). Litoral jeziora Lubie kwalifikuje się do małojeziornego a tylko w  części północnej do bagiennego.  [ Lenartowski, 1980 r].

 

 

4. - Hydrologia

 

Powierzchnia zlewni całkowitej (tabela nr 4) jeziora jest bardzo mała i wynosi tylko 3,8 km2 [Grzybowski, 1972]. Na terenie zlewni jeziora Lubie brak jest rzek. Od strony południowej do jeziora dopływa tylko niewielki ciek [A-21] (tabela nr 5), odwadniający obszar łąk. Aktualnie na cieku tym tuż powyżej jeziora usytuowane są stawy rybne. Wybudowana grobla zatrzymuje praktycznie całą wodę powierzchniową. Do północnej zatoki, w zasadzie odrębnego jeziorka o warunkach limnologicznych charakterystycznych dla stawu, wpada rów melioracyjny o długości 250 m odwadniający łąki położone w zagłębieniu rynnowym [B-22]. Odpływ [O-31] z jeziora Lubie odbywa się na północ w kierunku jeziora Goszcza. Wody jeziora zasilane są przede wszystkim spływem powierzchniowymm ze zlewni oraz dopływem wód podziemnych. Wykonane wiercenia geotechniczne do głębokości 10,0 - 13,5 m wskazują na kontakt hydrauliczny wód podziemnych i jeziorowych. Woda podziemna I warstwy wodonośnej stabilizuje się na rzędnej 69,5 - 69,9 m n.p.m. a II warstwy na rzędnej 67,0 m n.p.m. Natomiast rzędna lustra wody w jeziorze wynosi 70,1 m n.p.m. a głębokość jeziora dochodzi do 35 m [Zięba, 1970]. Również według badań Choińskiego [1979] wynika, że jezioro jest zasilane wodami podziemnymi. Według obliczeń hydrologicznych wykonanych dla potrzeb mostu na drodze Nowa Wioska - Lubrza [Grzybowski, 1972] tzw. odpływ wód z jeziora przedstawia się następująco: wielka woda w okresie letnim Qwl = 0,164 m3/s, wielka woda w okresie zimowym  Qwz = 0,278 m3/s i maksymalnie wielka woda Qww = 1,65 m3/s.W trakcie badań zmierzono na stanowiskach pomiarowych przepływy chwilowe. Wyniki pomiarów przedstawia tabela nr 6.

 

 

5. Użytkowanie ziemi w zlewni

 

 

Brzegi jeziora Lubie są zalesione. Od strony wschodniej występują lasy sosnowe a od strony północnej i południowej liściaste z przewagą olchy. Dalej w rynnie przeważaja zakrzaczone łąki. Od strony zachodniej wzdłuż brzegu rosną drzewa liściaste odgradzające jezioro od gruntów ornych. Zlewnia ma charakter asymetryczny, najsilniej jest rozwinięta od strony wschodniej a słabo z pozostałych stron. Rzeźba terenu na wysoczyźnie ma charakter falisty, a na krawędzi rynny pagórkowaty - jest niezwykle urozmaicona. Na odcinku 350 m na wschód od jeziora różnice wysokości wynoszą aż 55 m. Spadki zboczy dochodzą do 16 %. Pod względem geomorfologicznym obszar położony na wschód od jeziora stanowi morenę czołową, spiętrzoną w okresie  zlodowacenia [Żynda, 1976]. Na południe od jeziora znajduje się szereg zagłębień bezodpływowych wypełnionych torfami. Ponad 50 % zlewni jest zalesionej głównie sosnami a lokalnie lasami mieszanymi. Na obszarze zlewni całkowitej jeziora brak jest większego cieku. Spływ powierzchniowy wód opadowych do jeziora ze względu na rzeźbę terenu i duże spadki  jest bardzo intensywny. We wschodniej i południowej części zlewni, za pasem lasów znajdują się grunty orne na glebach brunatnych, wykształconych z piasków gliniastych i słabogliniastych położonych na glinach. Obszar zlewni calkowitej jeziora przedstawiono na załączonym rysunku nr 2 .

 

 

6. Użytkowanie wód

 

 

Aktualny   oraz  projektowany  sposób  użytkowania  jeziora Lubie  związany  jest ściśle z lokalizacją jeziora na obszarze chronionego krajobrazu. Jezioro spełnia i ma w przyszłości spełniać funkcję rekreacyjno turystyczną i służyć do celów rybackich i wędkarskich (tabela nr 7). Na jeziorze  prowadzi się  ekstensywną  gospodarkę  rybacką.  Odłowy  i  zarybianie prowadzi Polski Związek Wędkarski. W jeziorze żyją sielawa Coregonus albula-Forma, leszcz Abramis brama, węgorz Anguilla anguilla, płoć Rutilus rutilus, szczupak Esox lucius, krąp Blicca bjoerkna i lin Tinca tinca. Warunki tarła, żerowania i zimowania ryb są dobre. Średni roczny odłów z 1 ha wynosił 29 kg. Wody jeziora zarybiane sa głównie węgorzem Anguilla anguilla oraz sielawą Coregonus albula-Forma a sporadycznie szczupakiem Esox lucius , linem Tinca tinca i karasiem Carassius carassius [na podstawie "Dokumentacji..." 1978]. W części północnej w odległości 30 - 150 metrów od jeziora znajduje się duży zespól domków letniskowych, który stanowi potencjalne źródło zanieczyszczeń jeziora.

 

7. Źródła zanieczyszczeń wód

 

Jezioro Lubie nie jest odbiornikiem punktowych zrzutów ścieków. Nad jeziorem i w jego zlewni występuje zabudowa rekreacyjna i wypoczynkowa. Do jeziora mogą przedostawać się zanieczyszczenia związane z pobytem turystyczno wypoczynkowym ludzi. Dopływ takich zanieczyszczeń może odbywać się wraz ze spływem powierzchniowym w czasie intensywnych opadów deszczu jak i poprzez zasilanie wód jeziora zanieczyszczonymi wodami podziemnymi. Ponadto dużym potencjalnym zagrożeniem dla jakości wód jeziora mogą być  okresowe zrzuty wód pohodowlanych ze stawów rybnych położonych powyżej jeziora .

 

8. Dokonane i projektowane zmiany w użytkowaniu jeziora

 

        Jezioro  Lubie  ze  względu  na walory rekreacyjne jest zaliczane do terenów turystycznych pierwszej kategorii. Jezioro     w    perspektywie    przeznaczone    jest    do zagospodarowania rekreacyjno turystycznego i wędkarskiego. Jezioro   wraz   z   okolicami   znajduje  się  na  terenie obszaru krajobrazu chronionego.  W  wodach  jeziora prowadzona będzie nadal ekstensywna gospodarka rybacka.  Przewidywane  jest  urozmaicone   zarybianie w tym narybkiem ryb drapieżnych.

 

9. Warunki meteorologiczne w czasie prowadzonych badań

 

Jezioro Lubie znajduje się w obrebie VI Krainy Klimatycznej Pojezierza Lubuskiego. Charakterystyczne cechy klimatu tego rejonu to:

-             średnia roczna temperatur (1951 - 1965) + 8,0°C

-             średnia temperatura lipca i sierpnia + 17,4 °C

-             amplituda roczna temperatur (1951 - 65) 19,8 °C

-             liczba dni gorących w ciągu roku  31,7

-             liczba dni gorących w lipcu i sierpniu  18,1

-             czas trwania lata (temp. śr. powyżej 15 °C)  91 dni - 3.VI. - 1.IX.

-            potencjalny sezon kąpielowy (temp. śr. pow. 18 °C) 131 dni - 14. V. - 21.IX

-             opady atmosferyczne roczne ( z lat 1951 - 1965) 534 mm

-             opady atmosferyczne roczne ( z lat 1891 - 1930) 544 mm

-             opady atmosferyczne w okresie wegetacyjnym 297 mm

-             liczba dni z opadem w roku 103,6

Powyższe dane klimatyczne są podane na podstawie obserwacji prowadzonych na stacji klimatycznej w Świebodzinie. Na posterunku opadowym w Żelechowie na podstawie obserwcji z lat 1891 - 1930 średni opad roczny wynosi 575 mm. Posterunek opadowy Żelechów położony jest 6 km na zachód od jeziora Lubie na terenie zlewni jeziora Goszcza. Jeziora Lubie podobnie jak i jezioro Goszcza znajduje się w głębokiej rynnie o podmokłym dnie, co powoduje, że w stosuku do wysoczyzny występuje tu większa wilgotność względna oraz większa ilość mgieł a mniejsza ilość wiatrów. Przeważają wiatry północne i południowo zachodnie wiejące wzdłuż rynny. Ampiltuda wahań dobowych w okolicy jeziora jest niższa niż na wysoczyźnie, ze względu na kumulacje ciepła przez jezioro ( w dzień pochłania ciepło, a w nocy oddaje).

W czasie badań prowadzonych w  okresie wiosennym w dniu 15 kwietnia 2003 r. temperatura powietrza wynosiła 15°C, było słonecznie, wiał  wiatr z kierunku połudiowo wschodniego o sile 2 - 3  m/s. W czasie badań letnich w dniu 20 sierpnia 2003 r temperatura powietrza wynosiła  21 °C, było słonecznie, wiał wiatr z kierunku północno - zachodniego zachodniego o sile 2 - 3  m/s.

 

10. Ogólna kategoria podatności jeziora na degradację

 

Jezioro   Lubie   charakteryzuje się I kategorią podatności na degradację (tabela nr 8). Posiada dobre   warunki morfometryczne zabezpieczające jezioro przed degradującym wpływem zanieczyszczeń antropogennych. Wyraża się to dużą głębokością średnią. Bardzo korzystnym stosunkiem objętości epilimnionu w stosunku  do  powierzchni  dna  czynnego. W jeziorze tym wymiana materii  między  warstwą  epilimnionu  i  dnem  jest  bardzo mała natomiast   nieduża   objętość   epilimnionu   nie   sprzyja "rozcieńczeniu"  zanieczyszczeń. Jedynie stosunek  linii brzegowej do objętości wód jeziora jest niekorzystny i powoduje przedostawanie się do wód jeziora zwiększonych ilości materii organicznej wraz ze spływami powierzchniowymi. Mały   procent  wymiany  wody w  ciągu  roku  wpływa korzystnie  na jakość wód jeziora. Podobnie stosunkowo duży hypolimnion. Jezioro  charakteryzuje  się  wysokim współczynnikiem Schindlera. W zlewni  bezpośredniej jeziora występują  głównie lasy.