Poprzedni Spis treści Następny

II. POWIETRZE

autorzy: Wojciech Jankowiak, Anna Lipka


Stacja monitoringu jakości powietrza we Wschowie

1. Podstawy prawne oceny jakości powietrza

Podstawę prowadzenia monitoringu jakości powietrza oraz sporządzania ocen stanu zanieczyszczenia powietrza stanowi ustawa Prawo ochrony środowiska (Poś) z dnia 27 kwietnia 2001 r. (Dz.U. 2001 Nr 62, poz. 627 z późn. zm.). Ustawa reguluje zagadnienia związane z ochroną powietrza, dostosowując je do wymagań prawodawstwa Unii Europejskiej. Zgodnie z zapisami ww. ustawy Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska zobowiązany jest do sporządzania ocen i klasyfikacji stref:

- oceny wstępnej - wykonywanej raz na 5 lat, (zgodnie z art. 88 ustawy Poś) w celu oceny jakości powietrza i klasyfikacji stref na potrzeby ustalenia odpowiedniego sposobu oceny jakości powietrza; ocena ta jest sporządzana w oparciu o tzw. progi oszacowania określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska (Dz.U. Nr 87, poz. 798, ) oraz dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/107/WE.

- oceny rocznej (tzw. ocena bieżąca) - wykonywanej corocznie (zgodnie z art. 89 ustawy Poś) w celu klasyfikacji stref w oparciu o dopuszczalne poziomy substancji w powietrzu oraz poziomy dopuszczalne powiększone o marginesy tolerancji, określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska (Dz.U. Nr 87, poz. 796); klasyfikacja ta jest podstawą do podjęcia decyzji o potrzebie zaplanowania działań naprawczych w danej strefie - opracowania programów ochrony powietrza.

Sposoby, metody i zakres dokonywania powyższych ocen jakości powietrza, określone są w szczegółowych aktach wykonawczych. Są to m.in.:

- Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów niektórych substancji w powietrzu, alarmowych poziomów niektórych substancji w powietrzu oraz marginesów tolerancji dla dopuszczalnych poziomów niektórych substancji (Dz.U. 2002 Nr 87, poz. 796),

- Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r. w sprawie oceny poziomów substancji w powietrzu (Dz.U. 2002 Nr 87, poz. 798).

Ustawa Prawo ochrony środowiska przeniosła do polskiego systemu prawnego zapisy m.in. następujących dyrektyw Unii Europejskiej, dotyczących ochrony powietrza:

- Dyrektywa Ramowa 96/62/WE z dnia 27 września 1996 r. w sprawie oceny i zarządzania jakością powietrza;

- Dyrektywa Rady 1999/30/WE z dnia 22 kwietnia 1999 r. odnosząca się do wartości granicznych dwutlenku siarki, dwutlenku azotu i tlenków azotu, pyłu zawieszonego i ozonu w otaczającym powietrzu;

- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/69/WE z dnia 16 listopada 2000 r. odnosząca się do wartości granicznych benzenu i tlenku węgla w otaczającym powietrzu;

- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/3/WE z dnia 12 lutego 2002 r. dotycząca zawartości ozonu w powietrzu;

- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/107/WE z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie arsenu, kadmu, rtęci, niklu i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w otaczającym powietrzu (wartości docelowe będące podstawą do oceny stopnia zanieczyszczenia powietrza ww. substancjami dotychczas nie zostały jeszcze wprowadzone w polskim ustawodawstwie).

Podstawę oceny jakości powietrza w Polsce stanowi dopuszczalny poziom substancji w powietrzu. Jego wartości dla poszczególnych substancji określa rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów niektórych substancji w powietrzu, alarmowych poziomów niektórych substancji w powietrzu oraz marginesów tolerancji dla dopuszczalnych poziomów niektórych substancji (Dz. U. Nr 87, poz. 796). Rozporządzenie podaje osobne normy jakości powietrza ze względu na ochronę zdrowia ludzi i ze względu na ochronę roślin. Normy jakości powietrza ze względu na ochronę zdrowia, obowiązują na obszarze całego kraju (tab. II.1.1) oraz, w przypadku niektórych zanieczyszczeń, na obszarze ochrony uzdrowiskowej. Ze względu na ochronę roślin obowiązują one na obszarze całego kraju (tab. II.1.2) oraz, w przypadku niektórych zanieczyszczeń, na obszarze parków narodowych (tab. II.1.3). Dla niektórych zanieczyszczeń wyżej wymienione rozporządzenie Ministra Środowiska dodatkowo podaje dopuszczalną częstość przekroczeń stężenia dopuszczalnego.

W ocenie rocznej w klasyfikacji stref pod względem zanieczyszczenia powietrza brany jest również pod uwagę dopuszczalny poziom substancji w powietrzu powiększony o margines tolerancji. Margines tolerancji stanowi określony procent wartości dopuszczalnej. Jego poziom jest corocznie, stopniowo redukowany, aż do czasu przyjętego jako data wymaganego osiągnięcia stężeń nie wyższych od wartości granicznej.

Na podstawie wyników badań zanieczyszczeń powietrza wykonanych w 2005 r. w województwie lubuskim Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze opracował roczną ocenę jakości powietrza w 2005 r. Wyniki oceny, w tym klasyfikacja stref, przedstawione zostały w rozdziale 4.2.

Tab. II.1.1. Wartości kryterialne do klasyfikacji stref dla terenu kraju - ochrona zdrowia, 2005 r.

Tab. II.1.2. Wartości kryterialne do klasyfikacji stref dla terenu kraju - ochrona roślin, 2005 r.

Tab.II.1.3. Wartości kryterialne do klasyfikacji stref dla terenu kraju - ochrona roślin na obszarach parków narodowych, 2005 r.

Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze biorąc pod uwagę wyniki badań metali ciężkich wykonanych w 2005 r., opracował także ocenę wstępną jakości powietrza pod kątem zawartości arsenu, kadmu, niklu i benzo(a)pirenu w pyle PM10. Ocena przygotowana została na potrzeby ustalenia odpowiedniego sposobu oceny jakości powietrza w strefach wchodzących w skład województwa lubuskiego. Wyniki oceny przedstawione zostały w rozdziale 4.3.

Kryteria ww. oceny jakości powietrza określa Dyrektywa 2004/107/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie arsenu, kadmu, rtęci niklu i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w otaczającym powietrzu ustalając tzw. poziomy docelowe, górny próg oszacowania i dolny próg oszacowania.

Poziom docelowy w rozumieniu dyrektywy jest to poziom substancji ustalony w celu unikania dalszego długoterminowego, szkodliwego oddziaływania na zdrowie ludzkie i/lub środowisko jako całość. Poziomy docelowe określone dyrektywą nr 2004/107/WE powinny zostać osiągnięte tam, gdzie jest to możliwe technicznie i ekonomicznie uzasadnione, do dnia 31 grudnia 2012 r.

Górny i dolny próg oszacowania oznacza procentową część poziomu docelowego określonego dyrektywą nr 2004/107/WE dla poszczególnych zanieczyszczeń.

Celami dyrektywy nr 2004/107/WE w sprawie arsenu, kadmu, rtęci niklu i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w otaczającym powietrzu są:

1) określenie wartości docelowych dla stężeń arsenu, kadmu, niklu i benzo(a)pirenu w otaczającym powietrzu w celu unikania, zapobiegania lub ograniczania szkodliwego oddziaływania arsenu, kadmu, niklu i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych na zdrowie ludzkie i środowisko jako całość,

2) zapewnienie utrzymania jakości otaczającego powietrza pod względem obecności w nim arsenu, kadmu, niklu i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w przypadkach, gdy jest ona dobra, oraz jej poprawę w pozostałych przypadkach,

3) określenie wspólnych metod i kryteriów oceny stężeń arsenu, kadmu, rtęci, niklu i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w otaczającym powietrzu, jak również depozycji arsenu, kadmu, rtęci, niklu i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych.

Wstępna ocena jakości powietrza ma na celu zgromadzenie informacji o stężeniach zanieczyszczeń na obszarze poszczególnych stref w zakresie umożliwiającym:

- wykonanie klasyfikacji stref pod kątem zaplanowania systemu ocen bieżących (rocznych),

- wstępne wskazanie obszarów, gdzie wartości graniczne są przekroczone lub istnieje prawdopodobieństwo ich przekroczenia,

- uzyskanie informacji o przestrzennych rozkładach stężeń zanieczyszczeń na obszarze strefy.


Tab. II.1.4. Poziomy docelowe dla arsenu, kadmu, niklu i benzo(a)pirenu

Tab. II.1.5. Górne i dolne progi oszacowania dla arsenu, kadmu, niklu i benzo(a)pirenu zawartych w pyle zawieszonym PM10

 

2. Emisja zanieczyszczeń do powietrza w województwie lubuskim

Emisją zanieczyszczeń do powietrza określa się wprowadzanie do atmosfery substancji stałych, ciekłych lub gazowych. Miarą wielkości emisji zanieczyszczeń jest ilość substancji wyemitowanej w jednostce czasu.

Ze względu na pochodzenie wyróżnia się emisję antropogeniczną, wynikającą z działalności człowieka oraz emisję naturalną, związaną z naturalnymi procesami zachodzącymi w powietrzu. Antropogenicznymi źródłami emisji zanieczyszczeń są: elektrownie, elektrociepłownie, lokalne kotłownie, indywidualne systemy grzewcze budynków mieszkalnych i użyteczności publicznej gdzie spalane są paliwa do celów energetycznych; zakłady przemysłowe, wydobywanie i transport surowców, składowiska surowców i odpadów, motoryzacja. Naturalne źródła zanieczyszczeń powietrza to: wybuchy wulkanów, erozja wietrzna skał, pył kosmiczny, niektóre procesy biologiczne oraz pożary lasów i łąk.

Źródła emisji antropogenicznej, ze względu na ich charakter, dzieli się na:

- źródła punktowe - głównie duże zakłady przemysłowe, energetyczne, spalarnie odpadów,

- źródła powierzchniowe (rozproszone) - obszary charakteryzujące się występowaniem dużej liczby małych jednorodnych źródeł emisji, czyli paleniska domowe, lokalne kotłownie, niewielkie zakłady,

- źródła liniowe - głównie arterie, węzły i skrzyżowania komunikacyjne.

Ewidencja wielkości emisji z źródeł punktowych w województwie lubuskim prowadzona jest przez Urząd Statystyczny w Zielonej Górze. Obejmuje ona zbieranie informacji o ilości emitowanych zanieczyszczeń z zakładów zaliczanych do szczególnie uciążliwych, tj. dużych zakładów z sektora energetyczno-przemysłowego. W województwie lubuskim w 2004 r. zakładów zaliczanych do szczególnie uciążliwych było 45, co stanowi 3,2 % wszystkich tego rodzaju zakładów z terenu Polski.

Według danych Urzędu Statystycznego emisja gazów z terenu województwa lubuskiego w 2004 r. z zakładów zaliczanych do szczególnie uciążliwych wyniosła 2110 tys. Mg (ton), co stanowi 1,0 % ogólnej masy emitowanych zanieczyszczeń gazowych z terenu Polski. Wielkość emisji pyłów w województwie lubuskim w 2004 r. osiągnęła poziom 3,1 tys. Mg, co w odniesieniu do całkowitej ilości emitowanych pyłów w Polsce stanowi 2,5 %. Wielkość emisji zanieczyszczeń zarówno gazowych jaki i pyłowych do powietrza klasyfikuje województwo lubuskie na 14 miejscu w skali kraju.

W stosunku do 2003 r. w województwie lubuskim w 2004 r. zmalała ilość emitowanych do powietrza pyłów, co wiążę się przede wszystkim z modernizacją procesów technologicznych wynikających m.in. ze zmiany nośnika energii z węgla na gaz ziemny. W 2004 r. odnotowano natomiast wzrost emisji gazów do powietrza, przyczyną tego zjawiska jest przede wszystkim wzrost wielkości produkcji w dużych zakładach przemysłowych i energetycznych.

Tabela II.2.1 przedstawia łączną ilość zanieczyszczeń emitowanych w 2004 r. do powietrza przez zakłady szczególnie uciążliwe w poszczególnych województwach.

Rys.II.2-1. Emisja zanieczyszczeń do powietrza przez zakłady szczególnie uciążliwe w województwie lubuskim w latach 2000 - 2004 (dane Urzędu Statystycznego)

Rozkład przestrzenny emisji zanieczyszczeń do powietrza przez zakłady szczególnie uciążliwe na terenie województwa jest nierównomierny. Największe ilości zanieczyszczeń emitowane są na obszarach powiatów gęsto zaludnionych i uprzemysłowionych (powiaty grodzkie - Gorzów Wlkp., Zielona Góra, powiaty ziemskie - gorzowski, zielonogórski, żarski, żagański i międzyrzecki).

Tab. II.2.2. Emisja metali ciężkich i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w 2003 r. w Polsce

Rys. II.2-2. Procentowy rozkład emisji pyłów do powietrza w 2004 r. przez zakłady szczególnie uciążliwe z poszczególnych powiatów województwa lubuskiego

Rys II.2-3. Procentowy rozkład emisji dwutlenku siarki do powietrza w 2004 r. przez zakłady szczególnie uciążliwe z poszczególnych powiatów województwa lubuskiego

Duży wpływ na jakość powietrza, szczególnie w miastach, ma emisja ze źródeł powierzchniowych (rozproszonych) czyli tzw. emisja niska, ze źródeł takich jak: paleniska domowe, małe kotłownie, warsztaty rzemieślnicze, obiekty rolnicze. Wielkość tej emisji jest trudna do oszacowania: wynosi od kilku do kilkunastu procent ogółu emisji na terenach o rozwiniętej sieci ciepłowniczej oraz do kilkudziesięciu procent - na obszarach, których nie obejmują centralne systemy ciepłownicze, zwłaszcza na obszarach wiejskich. Jej oddziaływanie odzwierciedla się wzrostem stężeń dwutlenku siarki i pyłu zawieszonego w sezonie grzewczym, co potwierdzają badania imisji prowadzone na terenie województwa lubuskiego przez Inspekcję Sanitarną i Inspekcję Ochrony Środowiska.

W miastach i w rejonach tras komunikacyjnych o dużym natężeniu ruchu coraz większy problem, ze względu na emisję zanieczyszczeń do powietrza i hałasu, stanowi komunikacja - zaliczana do źródeł liniowych. W wyniku spalania paliw w silnikach samochodowych do atmosfery przedostają się zanieczyszczenia gazowe: tlenki azotu, tlenek węgla, dwutlenek węgla i węglowodory (szczególnie benzen) oraz pyły zawierające m.in. związki ołowiu, kadmu, niklu i miedzi. Oddziaływanie komunikacji na środowisko ma tendencje rosnące. W ostatnich latach nastąpił dynamiczny wzrost liczby pojazdów poruszających się po drogach. W 2004 r. liczba zarejestrowanych pojazdów i ciągników w województwie lubuskim wzrosła w stosunku do roku poprzedniego o 9,5 %. Na drogach obserwuje się również duży ruch tranzytowy. Województwo lubuskie, ze względu na swoje położenie stanowi obszar tranzytowy dla samochodów przekraczających granicę polsko-niemiecką, stanowi również połączenie północnej części Polski z południową.

Dane statystyczne:

Rocznik statystyczny województwa lubuskiego 2005, Urząd Statystyczny w Zielonej Górze, Zielona Góra 2005 r.

Ochrona Środowiska 2005,Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2005 r.

 

3. Charakterystyka warunków meteorologicznych na terenie województwa lubuskiego w 2005 r.

Poziom stężeń zanieczyszczeń występujących w powietrzu zależy od ilości zanieczyszczeń odprowadzanych do środowiska powietrznego, jak również od warunków meteorologicznych mających wpływ na procesy fizyko-chemiczne zachodzące w atmosferze oraz wielkość emisji. Są to m.in.:

- pionowy rozkład temperatury, który decyduje o możliwościach rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń w powietrzu; w wyniku wystąpienia zjawiska inwersji temperatury, gdy temperatura powietrza rośnie wraz z wysokością, utrudnione jest przemieszczanie się zanieczyszczeń do góry, zanieczyszczenia gromadzą się wówczas w przypowierzchniowej warstwie atmosfery,

- temperatura przypowierzchniowej warstwy powietrza, warunkująca w dużym stopniu ilości emitowanych zanieczyszczeń ze źródeł grzewczych w okresie zimowym,

- promieniowanie słoneczne, które katalizuje reakcje fotochemiczne prowadzące do przemiany związków obecnych w powietrzu, w efekcie powstają tzw. zanieczyszczenia wtórne, np. ozon,

- prędkość wiatru decydująca o prędkości przemieszczania się zanieczyszczeń; ogólnie przyjmuje się, że wielkość stężenia zanieczyszczeń w powietrzu jest odwrotnie proporcjonalna do prędkości wiejącego wiatru,

- opad atmosferyczny, który na skutek wymywania wpływa na poprawę jakości powietrza atmosferycznego. Warunki meteorologiczne w województwie lubuskim w 2005 r. przedstawione zostały na podstawie średnich wartości wybranych parametrów meteorologicznych mierzonych na stacjach hydrologiczno-meteorologicznych w Gorzowie Wlkp. i Zielonej Górze, które następnie porównane zostały do wartości z wielolecia.

Tab. II.3.1. Charakterystyka średniej temperatury powietrza i wysokości opadów atmosferycznych w 2005 r. w Zielonej Górze

Tab. II.3.2. Charakterystyka średniej temperatury powietrza i wysokości opadów atmosferycznych w 2005 r. w Gorzowie Wlkp.

Rysunek II.3-1. Średnia temperatura powietrza i wysokość opadów atmosferycznych w 2005 r. w Zielonej Górze

Rysunek II.3.2. Średnia temperatura powietrza i wysokość opadów atmosferycznych w 2005 r. w Gorzowie Wlkp.

Tabela II.3.3. Charakterystyka warunków meteorologicznych na obszarze województwa lubuskiego w 2005 r.

Na podstawie danych ze stacji IMGW (Gorzów Wlkp., Słubice i Zielona Góra) oraz wybranych posterunków meteorologicznych i opadowych, opracowanych przez zespół: mgr Andrzej Dancewicz (IMGW Oddział we Wrocławiu); mgr Robert Mugaj (IMGW Oddział w Poznaniu).

 

4. Omówienie wyników pomiarów imisji zanieczyszczeń powietrza

W 2005 r. na terenie województwa lubuskiego badania zanieczyszczenia powietrza były prowadzone przez dwie instytucje: Inspekcję Ochrony Środowiska i Inspekcję Sanitarną. Badania wykonywano w 5 stałych, automatycznych stacjach monitoringu powietrza (4 z nich to stacje działające ze względu na ochronę zdrowia, 1 stacji działającej ze względu na ochronę roślin), 1 automatycznej stacji przewoźnej (semimobilnej) oraz w 14 stacjach badań manualnych.

Lokalizację stacji badań manualnych i automatycznych oraz zakres ich badań obrazują rysunki II.41 i II.42.

4.1. Sieć automatycznych pomiarów zanieczyszczeń powietrza w woj. lubuskim

Zgodnie ze stanowiskiem negocjacyjnym dotyczącym dyrektywy 96/62/EC w sprawie oceny i zarządzania jakością powietrza, Polska musiała dostosować system oceny jakości powietrza przed datą akcesji. Południowa i zachodnia część Polski, z uwagi na stosunkowo dużą gęstość zaludnienia i wysoki poziom uprzemysłowienia, a także istotny wpływ zanieczyszczeń transgranicznych, wyznaczona została do wykonania prac modernizacyjnych w zakresie monitoringu jakości powietrza w ramach projektu Phare 2001 PL 0105.06 Systemy oceny jakości powietrza faza II.

Rys. II. 4-1. Lokalizacja stacji badań manualnych (z zakresem badań)

Rys. II.4-2. Lokalizacja stacji pomiarów automatycznych (z zakresem badań)


Stacja monitoringu jakości powietrza w Gorzowie Wlkp.

Dotychczas na terenie województwa działały od ponad 9 lat 2 stacje pomiarowe (w miejscowościach Urad koło Cybinki i Chyrzyno koło Kostrzyna) funkcjonujące w tzw. monitoringu granicznym oraz stacja mobilna AI10. Stacje te zostały wyłączone z eksploatacji z końcem 2004 r.

W wyniku modernizacji sieci pomiarowej pod koniec 2004 r. utworzono 5 zupełnie nowych stacjonarnych stacji i zakupiono nową stację semimobilną (przewoźną). W stacjach automatycznych prowadzi się pomiary następujących zanieczyszczeń:

- SO2 - dwutlenek siarki, metodą detekcji fluorescencji promieniowania nadfioletowego (UV),

- NO/NO3/NOx - tlenki azotu, metodą chemiluminescencji NO w obecności ozonu,

- O3 - ozon, metodą detekcji absorpcji promieniowania UV przez ozon,

- CO - tlenek węgla metodą detekcji absorpcji promieniowania podczerwonego,

- pył zawieszony (o frakcjach cząsteczek do 10µm) metodą manualną wagową lub pochłaniania promieniowania B; w pyle dodatkowo (tylko na stacji we Wschowie) oznaczane są metale ciężkie.

- BTX - benzen, toluen, ksylen metodą chromatografii gazowej.

Wykaz zanieczyszczeń mierzonych przez poszczególne stacje automatyczne przedstawiono w tabeli II.4.1.

Wyniki pomiarów z poszczególnych stacji są automatycznie przesyłane do komputera znajdującego się w Centrum Zbierania Danych w WIOŚ w Zielonej Górze oraz automatycznie umieszczane w Internecie z zaznaczeniem, że są to wyniki niezweryfikowane (niezwalidowane). Administrator sieci przegląda i weryfikuje (waliduje) wyniki i zatwierdza je na stronie internetowej jako prawidłowe.

Wyniki pomiarów umieszczane są także w wojewódzkiej bazie danych JPOAT oraz przekazywane do Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Warszawie do bazy krajowej.

Dwutlenek siarki

Stężenia dwutlenku siarki na obszarze województwa lubuskiego w 2005 r. kształtowały się na niskim poziomie. Zakres stężeń średniorocznych wynosił od 0,7 µg/m3 (Zielona Góra ul. Jasna) do 8 µg/m3 (Zielona Góra ul. Krótka).

Dopuszczalny poziom stężeń (pod kątem ochrony zdrowia ludzi) zarówno 24-godzinnych (125 µg/m3), jak i 1-godzinnych nie został przekroczony w ciągu roku na żadnej ze stacji.

Najwyższe stężenie dobowe odnotowano 9.02.2005 r. w Zielonej Górze - 51,0 µg/m3, natomiast stężenie 1-godzinne 29.12.2005 we Wschowie - 92 µg/m3.

W odniesieniu do kryterium ochrony roślin dopuszczalne poziomy stężeń zostały również dotrzymane (średnia w roku kalendarzowym na stacji ochrony roślin w Smolarach Bytnickich wyniosła 2,9 µg/m3 co stanowiło 14,5% normy).

Tab. II.4.1. Charakterystyka automatycznych stacji pomiarowych imisji zanieczyszczeń powietrza na terenie województwa lubuskiego

Tab. II.4.2. Wyniki badań stężenia dwutlenku siarki w powietrzu na obszarze województwa lubuskiego w 2005 roku (µg/m3)

Rys. II.4-3. Wyniki badań stężenia dwutlenku siarki w powietrzu na obszarze województwa lubuskiego w 2005 roku, z uwzględnieniem sezonu grzewczego i pozagrzewczego (µg/m3)

Tlenki azotu

Zakres stężeń średniorocznych NO3 na obszarze województwa lubuskiego w 2005 r. wynosił od 6,3 µg/m3 (Drezdenko) do 34 µg/m3 (Gorzów Wlkp. ul. Kos. Gdyńskich).

Dopuszczalny poziom stężeń 1-godzinnych (200 µg/m3) został przekroczony w ciągu roku na stacji przy ul. Kosynierów Gdyńskich w Gorzowie Wlkp. jednak ilość przekroczeń (5) była niższa od normatywnej (18).

Najwyższe stężenia zarówno dobowe i godzinne odnotowano w Gorzowie Wlkp. (ul. Kosynierów Gdyńskich) - wyniosły one odpowiednio 100 µg/m3 (6.09.2005) i 229 µg/m3 (27.05.2005).

W ocenie powietrza pod kątem ochrony roślin brane są pod uwagę tlenki azotu. Z badań przeprowadzonych przez stację w Smolarach Bytnickich wynika, że dopuszczalne stężenie średnioroczne nie zostało przekroczone i wyniosło 7 µg/m3 (23,3% normy).


Wnętrze stacji

Tab. II.4.3. Wyniki badań stężenia dwutlenku azotu w powietrzu wykonanych na obszarze województwa lubuskiego w 2005 roku (µg/m3)

Rys. II.4-4. Wyniki badań stężenia dwutlenku azotu w powietrzu wykonanych na obszarze województwa lubuskiego w 2005 roku, z uwzględnieniem sezonu grzewczego i pozagrzewczego (µg/m3)

Pył zawieszony

Zakres stężeń średniorocznych pyłu zawieszonego wahał się w przedziale od 22 µg/m3 (Zielona Góra ul. Jasna) do 35,4 µg/m3 (Gorzów Wlkp. ul. Kosynierów Gdyńskich), co oznacza że wartość dopuszczalna dla roku kalendarzowego (40 µg/m3) nie została przekroczona na żadnej ze stacji.

Dopuszczalny poziom stężeń 24 godzinnych pyłu zawieszonego (50 µg/m3) został przekroczony na wszystkich stacjach, jednak dopuszczalna ilość przekroczeń w ciągu roku (35 razy) nie została dotrzymana na stacjach w Gorzowie Wlkp. (ul. Borowskiego - 47, ul. Kosynierów Gdyńskich - 75) i we Wschowie - 61.

Najwyższe stężenie dobowe odnotowano 02.04.2005 r. we Wschowie i wyniosło ono 229,1 µg/m3. Wyniki pomiarów przedstawia tabela II.4.4.

Tab. II.4.4. Wyniki badań stężenia pyłu zawieszonego w powietrzu wykonanych na obszarze województwa lubuskiego w 2005 roku (µg/m3)

Rys. II.4-5. Wyniki badań stężenia pyłu zawieszonego w powietrzu wykonanych na obszarze województwa lubuskiego w 2005 roku, z uwzględnieniem sezonu grzewczego i pozagrzewczego (µg/m3)

Benzen

W 2005 r. na terenie województwa lubuskiego pomiary benzenu przeprowadzono na stacji automatycznej w Zielonej Górze przy ul. Krótkiej. Średnioroczna wartość kształtowała się na bardzo niskim poziomie i wyniosła 0,35 µg/m3 (7% normy).

Najwyższe stężenie dobowe odnotowano 7.02.2005 r. - 3 µg/m3, natomiast stężenie 1-godzinne 25.04.2005 - 9 µg/m3.

Tab. II.4.5. Wyniki badań stężenia benzenu w powietrzu wykonanych na stacji automatycznej w Zielonej Górze ul. Krótka w 2005 roku (µg/m3)

Tlenek węgla

Badania tlenku węgla w 2005 roku były prowadzone na 4 stacjach: w Gorzowie Wlkp. ul. Kosynierów Gdyńskich, Zielonej Górze ul. Krótka, Wschowie i w Łężycy. W ich wyniku na żadnej ze stacji nie stwierdzono przekroczeń dopuszczalnej 8-godzinnej średniej kroczącej (10000 µg/m3). Największą jej wartość odnotowano we Wschowie - 2540 µg/m3 (25,4% normy).

Tab. II.4.6. Wyniki badań stężenia tlenku węgla w powietrzu wykonanych na obszarze województwa lubuskiego w 2005 roku (µg/m3)

Ozon

Pomiary stężenia ozonu troposferycznego w atmosferze były prowadzone na 4 stacjach (Gorzów Wlkp., Smolary Bytnickie, Zielona Góra i Łężyca). W odniesieniu do normatywnej maksymalnej średniej ośmiogodzinnej spośród średnich kroczących (kryterium ochrony zdrowia ludzi) maksymalna ilość przekroczeń wartości granicznej w ciągu roku nie została przekroczona na żadnej ze stacji.

Analiza wyników pod kątem ochrony roślin (stacja w Smolarach Bytnickich) wykazuje, że normy dla tego kryterium również zostały dotrzymane.

Tab. II.4.7. Wyniki badań stężenia ozonu troposferycznego w powietrzu wykonanych na obszarze województwa lubuskiego w 2005 roku (µg/m3)

Ołów w pyle zawieszonym PM10

Ołów w pyle zawieszonym był mierzony na dwóch stacjach i na żadnej z nich poziom dopuszczalnych stężeń nie został przekroczony. W Gorzowie Wlkp. średnia wartość dla roku kalendarzowego wyniosła 0,023 µg/m3 (4,6 % normy), natomiast we Wschowie 0,026 µg/m3 (5,2 % normy).

Tab. II.4.8. Wyniki badań stężenia ołowiu w pyle zawieszonym w powietrzu wykonanych na obszarze województwie lubuskiego w 2005 roku (µg/m3)

Arsen, nikiel i kadm w pyle zawieszonym

W roku 2005 na terenie województwa lubuskiego badania metali ciężkich zawartych w pyle prowadzono na stacjach w Gorzowie Wlkp. przy ul. Borowskiego (nikiel, kadm) i we Wschowie przy ul Kazimierza Wielkiego (arsen, nikiel, kadm). Badania wykazały, że w ciągu roku poziomy docelowe określone w Dyrektywie 2004/107/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 2004 r. nie zostały przekroczone.

Tab. II.4.9. Wyniki badań stężenia arsenu, niklu i kadmu w pyle zawieszonym w powietrzu wykonanych na obszarze województwa lubuskiego w 2005 roku (µg/m3)

4.2. Wyniki rocznej oceny jakości powietrza - klasyfikacja stref województwa lubuskiego

Ocena roczna jakości powietrza w województwie lubuskim w 2005 r. wykonana została w oparciu o art. 89 ustawy Prawo ochrony środowiska z dnia 27 kwietnia 2001 r. (Dz. U. Nr 62, poz. 627 z p. zm.).

Kryteria oceny rocznej jakości powietrza określa rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów niektórych substancji w powietrzu, alarmowych poziomów niektórych substancji w powietrzu oraz marginesów tolerancji dla dopuszczalnych poziomów niektórych substancji (Dz.U. 2002 Nr 87, poz. 796).

Oceny poziomu stężeń zanieczyszczeń, a następnie klasyfikacji dokonuje się w strefach. Obszar strefy w województwie lubuskim, zgodnie z ustawą Prawo ochrony środowiska, pokrywa się z obszarem powiatu. Na podstawie wyników oceny jakości powietrza dokonuje się klasyfikacji stref.

Ocena poziomu stężeń oraz klasyfikacja stref na podstawie oceny wykonywana jest oddzielnie dla dwóch grup kryteriów:

- ustanowionych w celu ochrony zdrowia (dla terenu kraju i uzdrowisk),

- ustanowionych w celu ochrony roślin (dla terenu kraju i parków narodowych).

Klasyfikacji stref dokonuje się na podstawie oceny jakości powietrza, biorąc pod uwagę, czy poziom:

- choćby jednej substancji przekracza poziom dopuszczalny powiększony o margines tolerancji,

- choćby jednej substancji mieści się pomiędzy poziomem dopuszczalnym a poziomem dopuszczalnym powiększonym o margines tolerancji,

- substancji nie przekracza poziomu dopuszczalnego.

Klasyfikacja wykonywana jest dla każdego zanieczyszczenia, dla każdego parametru znajdującego zastosowanie w strefie, z uwzględnieniem obszarów wydzielonych (np. parków narodowych), różnych czasów uśredniania stężeń dopuszczalnych. Końcowym wynikiem klasyfikacji jest określenie jednej klasy dla strefy ze względu na ochronę zdrowia i jednej klasy ze względu na ochronę roślin.

Tab. II.4.10. Klasy stref i wymagane działania w zależności od poziomów stężeń zanieczyszczenia uzyskanych w rocznej ocenie jakości powietrza, dla przypadków gdy jest określony margines tolerancji

Tab. II.4.11. Klasy stref i wymagane działania w zależności od poziomów stężeń zanieczyszczenia, uzyskanych w rocznej ocenie jakości powietrza, dla przypadków gdy margines tolerancji nie jest określony

W świetle oceny stężeń zanieczyszczeń w powietrzu występujących w 2005 r. na obszarze województwa lubuskiego i przeprowadzonej na tej podstawie klasyfikacji stref, dwa powiaty województwa lubuskiego pod kątem ochrony zdrowia wskazane zostały do wykonania programów ochrony powietrza (powiaty zaliczone do klasy C). Są to: powiat grodzki Gorzów Wlkp. oraz powiat wschowski, oba ze względu na występowanie przekroczeń stężenia dopuszczalnego pyłu zawieszonego PM10.

Pozostałe powiaty, według kryteriów określonych dla ochrony zdrowia, zaliczono do klasy A. W klasyfikacji dokonanej pod kątem ochrony roślin wszystkie strefy województwa lubuskiego, ze względu na niskie stężenia ocenianych zanieczyszczeń powietrza, znalazły się w klasie A.

Programy ochrony powietrza, zgodnie z zapisami ustawy Prawo Ochrony Środowiska, wykonywane są przez wojewodę w terminie 15 miesięcy od dnia otrzymania wyników oceny poziomu substancji w powietrzu i klasyfikacji stref. Wojewoda po zasięgnięciu opinii właściwych starostów określa program, w drodze rozporządzenia.

Celem programu ochrony powietrza jest opracowanie harmonogramu rzeczowo-finansowo-czasowego, którego wdrożenie pozwoli na realizację ustalonych zadań prowadzących do zmniejszenia poziomów rozpatrywanych stężeń substancji do poziomu zapisanego, czyli zmniejszenia go co najmniej do poziomu dopuszczalnego i stabilnego utrzymania go na takim poziomie.

Tab. II.4.12. Wynikowe klasy stref w województwie lubuskim dla poszczególnych zanieczyszczeń oraz klasa ogólna dla każdej strefy, uzyskane w ocenie rocznej z uwzględnieniem kryteriów określonych w celu ochrony zdrowia - 2005 r.

Tab. II.4.13. Wynikowe klasy stref w województwie lubuskim dla poszczególnych zanieczyszczeń oraz klasa ogólna dla każdej strefy, uzyskane w ocenie rocznej z uwzględnieniem kryteriów określonych w celu ochrony roślin - 2005 r.

Rys. II.4-6. Klasyfikacja wynikowa stref w województwie lubuskim z uwzględnieniem kryteriów określonych w celu ochrony zdrowia - 2005 r.

Rys. II.4-7. Klasyfikacja wynikowa stref w województwie lubuskim z uwzględnieniem kryteriów określonych w celu ochrony roślin - 2005 r.

Tab. II.4.14. Lista stref zakwalifikowanych do opracowania programów ochrony powietrza na podstawie oceny wg kryteriów dla ochrony zdrowia

Wyniki rocznej oceny jakości powietrza za 2005 r. wraz z klasyfikacją stref (powiatów) województwa lubuskiego wskazują, iż największym problemem w zakresie zanieczyszczenia powietrza na obszarze województwa lubuskiego jest stężenie pyłu zawieszonego PM10. Dlatego konieczna jest kontynuacja prowadzonych badań stężenia pyłu zawieszonego PM10 oraz wdrażanie intensywnych pomiarów pyłu zawieszonego PM10 metodą referencyjną (metodą wagową) w kolejnych strefach na obszarze województwa lubuskiego, gdzie obecnie takie badania nie są prowadzone, a gdzie również można spodziewać się wysokich stężeń. Obecnie w celu uzupełnienia informacji o jakości powietrza, w strefach gdzie nie prowadzi się stałych pomiarów lub są one prowadzone w ograniczonym zakresie, wykorzystywana jest stacja semimobilna, która wykonuje pomiary w cyklach rocznych w wyznaczonych miejscach pomiarowych (w 2006 r. stacja prowadzi pomiary na terenie Nowej Soli).

4.3. Wyniki wstępnej oceny jakości powietrza pod kątem zawartości arsenu, kadmu, niklu i benzo(a)pirenu w pyle PM10 - klasyfikacja stref województwa lubuskiego

Ocena wstępna jakości powietrza pod kątem zawartości arsenu, kadmu, niklu i benzo(a)pirenu w pyle PM10 wykonana została w oparciu o art. 88 ustawy Prawo ochrony środowiska z dnia 27 kwietnia 2001 r. (Dz. U. Nr 62, poz. 627 z p. zm.). Wyniki oceny wstępnej stanowią podstawę do określenia wymaganych metod ocen rocznych (bieżących) w poszczególnych strefach województwa.

Kryteria oceny jakości powietrza oraz wymagane metody oceny bieżącej określa 2004/107/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie arsenu, kadmu, rtęci niklu i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w otaczającym powietrzu

Tab. II.4.15. Wymagane metody ocen bieżących w zależności od poziomu stężeń zanieczyszczenia w strefie - dla arsenu, kadmu, niklu i benzo(a)pirenu zawartych w pyle zawieszonym PM10

Na potrzeby oceny wstępnej jakości powietrza pod kątem metali ciężkich As, Cd, Ni i benzo(a)pirenu zawartych w pyle zawieszonym PM10 zaprojektowany został nowy układ stref. W województwie lubuskim wyodrębniono 7 stref. W wyniku połączenia powiatów ziemskich utworzonych zostało 5 stref, 2 powiaty grodzkie stanowią natomiast samodzielne strefy. Tabela II.4.16 przedstawia nowy układ stref województwa lubuskiego, wraz z danymi o ich powierzchni i liczbie mieszkańców.

Na podstawie wyników badań zanieczyszczenia powietrza w województwie lubuskim oraz szacowania na podstawie wyników badań wykonanych poza województwem klasyfikacja stref lubuskich przedstawia się następująco:

- pod względem stężenia w powietrzu arsenu w pyle zawieszonym PM10 - wszystkie strefy zaliczone zostały do klasy 1 (rysunek II.2-8),

- pod względem stężenia w powietrzu niklu w pyle zawieszonym PM10 - wszystkie strefy zaliczone zostały do klasy 1 (rysunek II.2-9),

- pod względem stężenia w powietrzu kadmu w pyle zawieszonym PM10 - strefa m. Gorzów Wlkp. zaliczona została do klasy 2, pozostałe strefy do klasy 1 (rysunek II.2-10).

- pod względem stężenia w powietrzu benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym PM10 - wszystkie strefy zaliczone zostały do klasy 2 (rysunek II.2-11).

Wyniki klasyfikacji stref województwa lubuskiego przedstawione zostały w tabeli II.4.17, która zawiera: klasę wynikającą z oceny przypisanej każdej strefie, wymaganą metodę corocznej oceny wykonywanej zgodnie z art. 89 ustawy poś, oraz liczbę stanowisk brakujących w planowanym systemie jakości powietrza w poszczególnych strefach, ustalonych na podstawie klasyfikacji stref i wynikających z klasyfikacji metod oceny jakości powietrza.

Na podstawie wyników oceny wstępnej opracowany został projekt wojewódzkiego systemu oceny bieżącej jakości powietrza dostosowany do wymagań dyrektywy 2004/107/WE w nowym układzie stref.

Zgodnie z oceną wstępną planuje się:

1. Badania wskaźnikowe stężenia w powietrzu metali ciężkich w pyle zawieszonym PM10 - na 4 stacjach monitoringu powietrza rozmieszczonych w 4 strefach: miasto Gorzów Wlkp, miasto Zielona Góra, strefa żarsko-żagańska i strefa nowosolsko-wschowska. Badania metali ciężkich w 2007 r., prowadzone pod kątem oceny bieżącej, będą kontynuacją badań w zakresie planowanym na 2006 r. Ocena jakości powietrza w pozostałych strefach wykonywana będzie metodą obiektywnego szacowania. Zaplanowany w tym kształcie system monitoringu metali ciężkich w powietrzu całkowicie spełnia wymagania dotyczące ocen rocznych - wynikające z przeprowadzonej oceny wstępnej.

Tab. II.4.16. Układ stref województwa lubuskiego

2. Badania wskaźnikowe stężenia w powietrzu benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym PM10 - na 4 stacjach monitoringu powietrza rozmieszczonych w 4 strefach: miasto Gorzów Wlkp, miasto Zielona Góra, strefa słubicko-sulęcińska i strefa nowosolsko-wschowska. Spośród 4 planowanych stanowisk badań WWA - dwa stanowiska istnieją, a 2 stanowiska zostaną nowoutworzone. Wdrożenie badań tego zanieczyszczenia, w pełni odpowiadające wymogom oceny wstępnej, z powodu ograniczonych możliwości finansowych i organizacyjnych, rozłożone zostanie na kolejne lata.

Wojciech Jankowiak, Anna Lipka

Tab. II.4.17. Wyniki oceny wstępnej jakości powietrza województwie lubuskim pod kątem As, Cd, Ni i B(a)P w PM10

Rys. II.4-8. Wyniki oceny wstępnej jakości powietrza pod kątem arsenu w pyle zawieszonym PM10

Rys. II.4-9. Wyniki oceny wstępnej jakości powietrza pod kątem kadmu w pyle zawieszonym PM10

Rys. II.4-10. Wyniki oceny wstępnej jakości powietrza pod kątem niklu w pyle zawieszonym PM10

Rys. II.4-11. Wyniki oceny wstępnej jakości powietrza pod kątem benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym PM10

 

 

Poprzedni Spis treści Następny