Poprzedni Spis treści Następny

VI. ODPADY

autorzy: Marzena Masłowska, Paweł Popko


Składowisko odpadów w Kartowicach - kwatery składowe wyselekcjonowanych odpadów

1. Gospodarowanie odpadami komunalnymi i przemysłowymi

Wytwarzanie odpadów spowodowane jest wszelkiego rodzaju działalnością ludzką. Zgodnie z definicją, odpadami są wszelkie substancje lub przedmioty, których posiadacz pozbywa się, zamierza pozbyć się lub do ich pozbycia jest obowiązany i które należą do jednej z kategorii, określonych w załączniku nr 1 do ustawy o odpadach z dnia 27.04.2001 r. (Dz. U. nr 62, poz. 628 z późn. zm.). Przez gospodarkę odpadami należy rozumieć zbieranie, transport, odzysk i unieszkodliwianie odpadów, a także nadzór nad takimi działaniami oraz nad miejscami unieszkodliwiania odpadów.

Niewłaściwe gospodarowanie odpadami może powodować m.in.:

- zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi (np. odpady medyczne i weterynaryjne mogą stanowić źródło zagrożenia sanitarnego, a zawarte w odpadach substancje toksyczne, takie jak: azbest, PCB, metale ciężkie mogą bezpośrednio lub pośrednio dostawać się do organizmu człowieka),

- degradację zasobów naturalnych - złe zagospodarowanie odpadów może stać się źródłem zanieczyszczenia powietrza, wód i gleby,

- obniżenie komfortu życia - odpady mogą być źródłem emisji odorów, mogą ponadto degradować walory krajobrazowe i estetyczne,

- ograniczenie możliwości rozwoju niektórych gałęzi przemysłu (np. turystyki i agroturystyki) oraz straty gospodarcze w wyniku utraty surowców i produktów nadających się do powtórnego wykorzystania.

1.1. Odpady komunalne

Przez odpady komunalne w myśl ustawy o odpadach z dnia 27 kwietnia 2001 r. (Dz. U. nr 62, poz. 628) rozumie się odpady powstające w gospodarstwach domowych, a także odpady niezawierające odpadów niebezpiecznych pochodzące od innych wytwórców odpadów, które ze względu na swój charakter lub skład są podobne do odpadów powstających w gospodarstwach domowych.

Źródłem wytwarzania odpadów komunalnych są gospodarstwa domowe oraz obiekty infrastruktury, takie jak: handel, usługi i rzemiosło, targowiska oraz obiekty turystyczne. Do tej grupy odpadów zalicza się także odpady uliczne.

W opracowanej "Polityce ekologicznej państwa na lata 2003-2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007-2010" w odniesieniu do odpadów komunalnych sformułowano szereg celów strategicznych, zawartych w dwóch horyzontach czasowych:

1. Cele krótkookresowe na lata 2003-2006:

- edukacja i podnoszenie świadomości ekologicznej,

- objęcie wszystkich mieszkańców kraju zorganizowaną zbiórką opadów (do końca 2006 r. 100 % mieszkańców Polski ma być objętych zorganizowaną zbiórką odpadów),

- podniesienie efektywności odzysku odpadów,

- podniesienie efektywności selektywnej zbiórki odpadów, w tym odpadów biodegradowalnych, budowlanych, wielkogabarytowych i odpadów niebezpiecznych (wysegregowanych z komunalnych),

- budowa nowych, ponadgminnych składowisk odpadów, spełniających standardy unijne oraz zamykanie i rekultywacja obiektów, niespełniających takich wymagań.

2. Cele średniookresowe na lata 2007-2010:

- kontynuacja działań na rzecz podnoszenia świadomości ekologicznej społeczeństwa,

- doskonalenie lokalnych i ponadlokalnych systemów gospodarki odpadami,

- dalszy rozwój selektywnej zbiórki i odzysku odpadów,

- wdrażanie nowoczesnych rozwiązań w zakresie unieszkodliwiania odpadów (m.in. spalarni odpadów komunalnych),

- intensyfikacja odzysku i unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych wysegregowanych z odpadów komunalnych, odpadów budowlanych, wielkogabarytowych i surowców wtórnych

Ponadto w stosunku do odpadów komunalnych narzucono obowiązek zachowania odpowiedniej hierarchii w postępowaniu z odpadami (tzw. cele jakościowe) oraz stworzenia powiązanych ze sobą systemów gospodarowania tymi odpadami na różnych poziomach. Za realizację tych celów będą odpowiedzialne samorządy lokalne.Wprowadzone regulacje prawne i ekonomiczne sprzyjają segregacji odpadów i ich wykorzystaniu. Odzysk wyselekcjonowanych surowców wtórnych, ich kompostowanie i spalanie obejmuje w chwili obecnej tylko niewielką część powstających odpadów. Nadal najczęstszą formą postępowania z odpadami komunalnymi jest ich składowanie na składowiskach, zwłaszcza lokalnych.


Linia sortownicza odpadów komunalnych w Kunowicach - gmina Słubice

Tab. VI.1.1. Cele ilościowe w odniesieniu do odpadów komunalnych na terenie kraju

W roku 2005 na terenie województwa lubuskiego (według danych WIOŚ oraz Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubuskiego) zlokalizowanych było 33 składowisk komunalnych. Na składowiskach tych o powierzchni kwater 100,76 ha zostało złożonych 178651,4 Mg odpadów komunalnych (tabela VI.1.2).

Tab. VI.1.2. Charakterystyka składowisk odpadów komunalnych funkcjonujących na terenie województwa lubuskiego (stan na dzień 30.12.2005 r)


Składowanie - najczęściej stosowana forma utylizacji odpadów komunalnych

1.2. Odpady przemysłowe

Ilość odpadów przemysłowych wytworzonych w województwie lubuskim w latach 2003-2005 zestawiono w tabeli VI.1.3. Charakterystykę składowisk zakładowych przedstawia tabela VI.1.4.

Tab. VI.1.3. Bilans odpadów przemysłowych wytworzonych w województwie lubuskim w latach 2003-2005 (na podstawie danych GUS)

Tab. VI.1.4. Charakterystyka zakładowych składowisk odpadów przemysłowych w województwie lubuskim (stan na dzień 31.12.2005 r.)

2. Monitoring odpadów niebezpiecznych

Przez odpady niebezpieczne rozumie się te odpady, które ze względu na swoje pochodzenie, skład chemiczny, czy biologiczny oraz inne właściwości stanowią zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi albo dla środowiska. Odpady niebezpieczne powstają zarówno w sektorze gospodarczym, jak i komunalnym. Podstawowe źródło powstawania odpadów niebezpiecznych stanowi działalność przemysłowa i usługowa. Ponadto odpady tego rodzaju powstają w gospodarstwach domowych, służbie zdrowia, szkolnictwie oraz resorcie Obrony Narodowej.

Monitoring gospodarki odpadami obejmuje dane o odpadach niebezpiecznych wytworzonych, poddanych odzyskowi, unieszkodliwionych i składowanych. Informacje te gromadzone są w komputerowej bazie danych SIGOP-W. W 2005 r. systemem ankietowym zebrano informacje od 149 największych "wytwórców" odpadów niebezpiecznych.

Cechą charakterystyczną niektórych grup odpadów niebezpiecznych jest powstawanie niewielkich ich ilości u bardzo dużej ilości producentów. Bilans przedstawiony w tabeli VI.2.1 nie obejmuje danych o odpadach wytworzonych przez małe zakłady produkcyjne, które nie były objęte ankietyzacją. Ponadto źródłem niektórych grup odpadów są użytkownicy indywidualni. Powoduje to zasadnicze trudności w uzyskaniu wiarygodnych danych. Spośród tych grup odpadów należy wymienić odpady poużytkowe takie jak: akumulatory, filtry olejowe, baterie, przepracowane oleje, świetlówki, odczynniki fotograficzne oraz zużyte lub nie nadające się do użytkowania pojazdy.

W 2005 r. na terenie województwa lubuskiego wytworzono ogółem 2543,6 Mg odpadów niebezpiecznych. Najwięcej odpadów powstało w Gorzowie Wlkp. - blisko 848 Mg, co stanowiło około 33 % wszystkich wytworzonych odpadów w województwie. Najmniej odpadów niebezpiecznych zostało wytworzonych w powiecie świebodzińskim - zaledwie 0,5 % wszystkich odpadów niebezpiecznych z województwa.

Tab. VI.2.1. Bilans odpadów niebezpiecznych wytworzonych w 2005 r. na podstawie danych zgromadzonych w bazie SIGOP-W

Z ogólnej ilości najwięcej odpadów unieszkodliwiono w inny sposób niż przez składowanie 1887 Mg, co stanowiło około 74 %. W dalszej kolejności odpady poddano odzyskowi - 528,2 Mg (20,8 %), przez składowanie unieszkodliwiono 81,3 Mg (3,2 %), czasowo gromadzono 47,1 Mg (1,8 %). Strukturę gospodarki odpadami niebezpiecznymi przedstawiono na poniższym rysunku.

Rys. VI.2.1. Struktura gospodarki odpadami niebezpiecznymi w 2005 r.

Największą ilość odpadów niebezpiecznych stanowiły odpady szpitalne, których w 2005 r. wytworzono 714,9 Mg, co stanowiło blisko 28 % wszystkich zewidencjonowanych w bazie odpadów niebezpiecznych. Znaczne ilości stanowiły również: odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania klejów oraz szczeliw - 252,9 Mg (9,9 %), odpady z obróbki i powlekania metali oraz innych materiałów - 212,1Mg (8,3 %), odpady z odtłuszczania wodą i parą (z wyłączeniem grupy 11) - 177,5 Mg , co stanowiło ok. 7 % wszystkich odpadów niebezpiecznych.

Wśród odpadów niebezpiecznych zewidencjonowanych w bazie prawie w 100 % zagospodarowano odpady olejowe. W znacznej ilości wykorzystano kwasy trawiące, zużyte lub nie nadające się do użytkowania pojazdy oraz baterie i akumulatory.

W całości praktycznie unieszkodliwiono odpady szpitalne, zużyte kwasy nieorganiczne, sole i roztwory zawierające metale ciężkie, rozpuszczalniki organiczne, roztwory z przemywania i ciecze macierzyste, pozostałości podestylacyjne i poreakcyjne, zużyte sorbenty i osady pofiltracyjne zawierające związki chlorowców, odpady z produkcji, przygotowania i stosowania farmaceutyków, odpadowe kleje i szczeliwa zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne, wodne roztwory wywoływaczy, odpadowe emulsje i roztwory z obróbki metali niezawierające chlorowców, szlamy z odwadniania olejów w separatorach, zaolejoną wodę z odwadniania olejów w separatorach, zużyte urządzenia zawierające freony, niebezpieczne elementy lub części składowe usunięte z zużytych urządzeń, nieorganiczne odpady zawierające substancje niebezpieczne, chemikalia laboratoryjne i analityczne, uwodnione odpady ciekłe zawierające substancje niebezpieczne, materiały zawierające azbest oraz odpady weterynaryjne.

Na składowiska trafiły jedynie podkłady kolejowe, popioły lotne i inne odpady z oczyszczania gazów odlotowych (pochodzące ze spalarni odpadów medycznych w Gorzowie Wlkp.), osady z zakładowej oczyszczalni ścieków (zakładu Novita S.A. w Zielonej Górze) zawierające substancje niebezpieczne, jak również odpady z oczyszczalni ścieków Meprozetu Stare Kurowo (odpady poneutralizacyjne). Te ostatnie zostały złożone na składowisku zakładowym w Nowym Kurowie.

Do największych wytwórców odpadów niebezpiecznych w województwie lubuskim w 2005 r. można zaliczyć:

- KRONOPOL Sp. z o.o. - 442,6 Mg odpadów, przede wszystkim z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania klejów oraz szczeliw,

- Samodzielny Publiczny Szpital Wojewódzki, Zespół Szpitalny w Gorzowie Wlkp. - 353,3 Mg niebezpiecznych odpadów szpitalnych,

- GEDIA Sp. z o.o. w Nowej Soli - 209,9 Mg odpadów przede wszystkim z odtłuszczania wodą i parą,

- Meprozet Stare Kurowo - 164,4 Mg odpadów, głównie kwasów trawiących i odpadów niebezpiecznych z zakładowej oczyszczalni ścieków,

- Rhodia Polyamide Polska - 121,5 Mg, odpadów głównie z pozostałości podestylacyjnych i poreakcyjnych,

- Szpital Wojewódzki Samodzielny Publiczny ZOZ w Zielonej Górze - 102,5 Mg odpadów szpitalnych,

- Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Gorzowie Wlkp. - 92,1 Mg odpadów niebezpiecznych, w głównej mierze zużytych pojazdów, olejów odpadowych i akumulatorów,

- Zakład Metalowy TOMABO w Gorzowie Wlkp. - 71,7 Mg kwasów trawiących ,

- 105 Szpital Wojskowy z Przychodnią SP ZOZ w Żarach - 53,5 Mg odpadów szpitalnych.

Marzena Masłowska, Paweł Popko

 

Poprzedni Spis treści Następny